De oorlog tegen ‘woke kapitalisme’

Binnen het bedrijfsleven groeit het verzet tegen wat gezien wordt als het dictaat van duurzaamheid en diversiteit. 
Conservatieve belangengroepen in de VS proberen via de rechter diversiteitscriteria terug te draaien. 
Onderzoeken laten zien hoe moeilijk het is voordelen en nadelen van ‘stakeholderkapitalisme’ af te wegen.

Het World Economic Forum (WEF), afgelopen mei in Davos, had een triomf moeten worden voor gastheer Klaus Schwab. Een halve eeuw nadat de Duitse econoom in Zwitserland zijn eerste bijeenkomst had georganiseerd voor wereldleiders, ceo’s en financiers, leek zijn geloof dat bedrijven het algemeen belang moeten dienen, te zegevieren over het neoliberale idee dat ze alleen maar bestaan om winst te maken voor hun aandeelhouders.

In een boek dat tijdens het forum gratis verkrijgbaar was, verklaarden Schwab en zijn coauteur er zeker van te zijn dat het stakeholderkapitalisme, kapitalisme in dienst van alle belanghebbenden, eindelijk gemeengoed was geworden. Maar veel Davos-gangers leken daar minder zeker van, ook al pendelden ze heen en weer tussen panels die toezeggingen deden om de CO2-uitstoot te verminderen en liepen ze cocktailparty’s af waar werd gelobbyd voor steun aan de duurzame ontwikkelingsdoelen van de VN. Het baarde hun zorgen dat het stakeholderkapitalisme en de toenemende investeringen in milieu, maatschappij en goed bestuur die daarmee gepaard gaan, steeds meer kritiek krijgen van populistische politici, tegenstanders uit de financiële sector en nog een ander type activisten dan Schwab zich had voorgesteld. Elon Musk, misschien wel de meest prominente kapitalist van onze tijd, bestempelde de ESG-criteria voor duurzame beleggingen op het gebied van milieu, maatschappij en bestuur in mei als ‘zwendel’. Dit nadat zijn bedrijf Tesla, baanbrekend producent van elektrische auto’s, was verwijderd uit de ESG-index van Standard and Poor’s (S&P). De scores van zulke indexen zijn afhankelijk van ‘hoe links een bedrijf is’, beweerde hij in een meme die op Twitter werd gedeeld. Musk staat niet alleen in zijn kritiek. Tariq Fancy, in een vorig leven hoofd duurzaam beleggen van de Amerikaanse vermogensbeheerder BlackRock, noemt duurzaam beleggen ‘een gevaarlijke placebo’. Deze scepsis heeft overheden ertoe bewogen strengere regels op te leggen. De Amerikaanse toezichthouder SEC bereidt regels voor om de ESG-waarde van beleggingsproducten kritisch door te lichten en de ‘taxonomie voor duurzame financiering’ van de EU definieert inmiddels wat als groen geldt.

Hol, hypocriet en schadelijk

Maar het kan nog erger. De conservatieve activisten die op jaarlijkse bijeenkomsten recordaantallen proteststemmen bijeenbrengen, beijveren zich om de ESG-criteria en het stakeholderkapitalisme om te dopen tot iets wat hol, hypocriet en zelfs schadelijk is: woke kapitalisme.

Volgens Vivek Ramaswamy, een conservatieve ondernemer en auteur, is deze felle reactie het gevolg van een elite die over de schreef is gegaan. Hij haalde zeker $20 mln op bij de libertaire techinvesteerder Peter Thiel en anderen om een anti-ESG-investeringsgroep te beginnen die graag de olie- en gasaandelen koopt die grote vermogensbeheerders gaan mijden. ‘Ik werk hier al meer dan twee jaar aan en het voelde lange tijd alsof ik tegen de stroom in moest zwemmen’, zegt de Amerikaan. ‘Maar nu is het tij gekeerd.’ Na de financiële crisis van 2008 werden de kopstukken van het bedrijfsleven en de financiële wereld gezien als ‘tuig van de richel’, zegt Ramaswamy, en hun wens om hun reputatie te herstellen viel samen met die van jongere werknemers om een hoger doel met hun werk te bereiken. ‘Bedrijven grepen die kans aan door ze naar Ben & Jerry’s te sturen, waar ze een bekertje ijs konden bestellen met een bekertje moraal erbij’, zegt hij, verwijzend naar het merk van Unilever dat Black Lives Matter steunde en zich verzette tegen Israëlische nederzettingen in de Palestijnse gebieden.

Managers vs. burgers

Het gevaar van dit soort activisme, meent Ramaswamy, is dat naarmate de stemmen uit het bedrijfsleven luider klinken, ‘een kleine elite daarvan gaat bepalen wat goed is voor de samenleving als geheel’. Volgens hem gaat de bepalende culturele en politieke strijd van onze tijd niet tussen links en rechts, maar ‘tussen de kaste van managers en van de moderne burger’.

Terwijl peilingen in de Verenigde Staten een scherpe daling laten zien van het vertrouwen bij republikeinse kiezers in grote bedrijven, werken rechtse activisten aan het terugdraaien van veranderingen die zijn doorgevoerd onder de vlag van ESG en het stakeholderkapitalisme. Zo heeft een conservatieve belangengroep een rechtbank in Californië overgehaald om twee wetten tegen te houden die diversiteitsquota moesten opleggen aan raden van bestuur. Tijdens jaarvergaderingen zijn tal van ceo’s, van Goldman Sachs tot Facebook-moeder Meta, door conservatieve aandeelhoudersgroepen onder druk gezet vanwege hun liefdadigheidsdonaties of rassengelijkheidsbeleid. Een van die groepen, Free Enterprise Project, beweert het Amerikaanse bedrijfsleven te willen behoeden voor ‘de socialistische fundamenten van woke’. Sinds enkele jaren voelen ceo’s zich aangemoedigd door hun personeel en klanten, en door peilingen waaruit blijkt dat het bedrijfsleven meer vertrouwen geniet dan regeringen, non-profitorganisaties en media, om openlijk standpunten in te nemen over onderwerpen die ze eerder liever vermeden. Ook dit jaar kregen Davos-gangers van Edelman, een Amerikaans publicrelationsbedrijf dat daar onderzoek naar doet, te horen dat de meeste mensen vinden dat ceo’s de verantwoordelijkheid hebben zich uit te spreken over kwesties als klimaatverandering en discriminatie. Maar recente academische studies tonen aan dat een afweging van de voors en tegens van sociaal-liberale standpunten complex is. ‘Uit mijn onderzoek blijkt dat de voordelen niet opwegen tegen de nadelen’, beweert Vanessa Burbano, universitair hoofddocent management aan Columbia Business School in New York, zelfs. Zij heeft de reacties bestudeerd van werknemers van bedrijven met een toiletbeleid, bedoeld om wc’s toe te kennen aan transgenders. Ze ontdekte dat bestuurders die een standpunt daarover innamen, werknemers die het niet met hen eens waren demotiveerden, terwijl werknemers die het wel met hen eens waren, niet werkelijk werden gemotiveerd. Sommige bedrijven lijken zulke risico’s al in te calculeren bij beslissingen over hun eigen politieke uitingen. Swarnodeep Homroy, universitair hoofddocent finance aan de Rijksuniversiteit Groningen, ontdekte dat bedrijven eerder geneigd waren donaties aan republikeinen op te schorten die de verkiezingsoverwinning van Joe Biden in 2020 ontkenden als zij gevestigd waren in staten met een sterk gepolariseerd electoraat. Ze waren minder geneigd dit te doen als ze politieke risico’s liepen, zoals het verspelen van overheidscontracten. In Davos zeiden Amerikaanse bedrijfsbestuurders dat ze pragmatische probleemoplossers in het Congres wilden aanmoedigen. Een van hen klaagde dat niemand nog een middenpositie innam in het verdeelde politieke landschap. Die polarisatie zal er waarschijnlijk toe leiden dat meer toplui hun stem laten horen bij sociale geschillen die hun werknemers het meest aan het hart gaan, verwacht Burbano. ‘Werknemers realiseren zich dat hun leiders voor een keuze staan over wat ze moeten zeggen en doen en dat zijzelf daar mogelijk invloed op kunnen uitoefenen op een manier die vijf jaar geleden nog onmogelijk was.’ Hoewel ze de motieven van hun critici wantrouwen, erkennen diverse voorstanders van duurzamere manieren van zakendoen de beperkingen van de ESG-criteria, die even ambitieus qua opzet zijn als dubbelzinnig qua omschrijving. ‘Ik ben bang dat de ESG-criteria in een lippendienst zijn ontaard en dat het te veel een kwestie van afvinken is geworden’, zegt Lynn Forester de Rothschild, van wie de Coalition for Inclusive Capitalism een invloedrijke groep op stakeholders gerichte ceo’s vertegenwoordigt.

Geen andere keus

Homroy op zijn beurt vermoedt dat bedrijven geen andere keus hebben dan milieuvriendelijker te worden, maar hij vreest ook dat ze steeds meer zullen terugschrikken voor een sociaal activisme dat hen kwetsbaar maakt voor kritiek.

De meeste Davos-gangers zijn nog steeds overtuigd van de commerciële kans die in elk geval de E in ESG biedt: environment oftewel milieu. De noodzaak om de overgang naar emissiearme technologieën te financieren is wat McKinsey-consultants ‘de grootste herverdeling van kapitaal in de geschiedenis van de mensheid’ noemen. Sommige bedrijven geloven ook dat hun nieuwe sociale positionering zal helpen talent aan te trekken en te behouden. Vooralsnog, zegt De Rothschild, zijn veel bestuurs­voor­zit­ters vooral verbijsterd door de aanvallen op hun flirt met een ander soort kapitalisme, en vrezen ze de volgende keer dat ze op de korrel worden genomen. ‘Je weet nooit wanneer de piano op je hoofd valt als je over straat loopt’, zegt ze. En ook niet wie je wil verpletteren.

Copyright: Financial Times, Andrew Edgecliffe-Johnson

vertaling: Peter Bergsma, via 360 Magazine

Over aad vredenbregt

zie de pagina About
Dit bericht werd geplaatst in Uncategorized. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s